Home สมุนไพร อัญชัน

อัญชัน

51 second read
0
267

อัญชัน

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Clitoria ternatea Linn.
วงศ์ : Leguminosea
ระกูล : Leguminosae
ตระกูลย่อย : Papilionoideae
ถิ่นกำเนิด : ประเทศอินเดีย ปานามา และหมู่เกาะโมลุกกะ
ชื่อสามัญ : Clitoria, Butterfly Pea และ Blue Pea
ชื่อไทยพื้นเมือง : ทุกภาคเรียก อัญชัน บางพื้นที่เรียก อังจัน แดงชัน และเอื้องชัน

อัญชัน (Butterfly Pea) จัดเป็นพืชผัก และพืชสมุนไพรประเภทไม้เลื้อยที่นิยมนำมาใช้ประโยชน์ในหลายด้าน เนื่องจากประกอบด้วยสารเคมีที่มีสรรพคุณทางยาหลายด้าน โดยเฉพาะส่วนดอก เช่น ฤทธิ์ต้านเซลล์มะเร็ง ต้านสารอนุมูลอิสระ ต้านการอักเสบ ต้านเชื้อไวรัส และแบคทีเรีย เป็นต้น

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
1. ราก และลำต้น
รากอัญชันประกอบด้วยระบบรากแก้ว รากแขนง และรากฝอย รากมีความลึกไม่มาก รากแขนงมักแทงขนานตามผิวดินอัญชัน เป็นไม้เลื้อย มีลำต้นยาวได้มากกว่า 3-5 เมตร ลำต้นมีขนาดเล็ก แตกแขนงเป็นกิ่งย่อยจำนวนมาก กิ่งอ่อนมีสีเขียว กิ่งแก่มีสีน้ำตาล แตกกิ่งสาขาจำนวนมาก และใช้ปลายยอดเลื้อยพันตามวัตถุที่เกาะได้

2. ใบ
ใบอัญชันแทงออกสลับกันตามข้อกิ่ง ใบมีลักษณะเรียวบาง ค่อนข้างกลม ปลายใบแหลม ฐานใบมน ยาวประมาณ 1.5-5 ซม. กว้างประมาณ 0.3-3 ซม. ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก ก้านใบยาวประมาณ 1.5-3 ซม. หนึ่งก้านใบ มีใบย่อยประมาณ 5-7 ใบ ออกเป็นคู่คนละข้าง 2-3 คู่ ใบย่อยสุดท้ายเป็นใบเดี่ยวอยู่เหนือสุด

3. ดอก
ดอกอัญชันแทงออกบริเวณปลายยอดตามซอกใบที่ข้อกิ่ง ดอกเป็นดอกเดี่ยว มี 3 ชนิด คือ ดอกสีขาว สีม่วง และน้ำเงิน ปัจจุบันมีการกลายพันธุ์เป็นหลายสี เช่น สีเหลือง สีชมพู และสีคราม ดอกมีทั้งดอกชั้นเดียว และดอกบิดซ้อนกัน ดอกมีลักษณะคล้ายดอกถั่วหรือฝาหอยเซลล์ กลีบดอกยาวประมาณ 4-9 ซม. กลีบเลี้ยงยาว 1.7-2.2 ซม. มีขนปกคลุมเล็กน้อย

4. ฝัก และเมล็ด
ผลมีลักษณะเป็นฝักแบนเหมือนฝักถั่วยาว แต่สั้น และแบนกว่า ยาวประมาณ 6-12 เซนติเมตร กว้าง 0.5-1.2 เซนติเมตร ฝักอ่อนมีสีเขียว สีเขียวเข้ม สีเหลือง สีน้ำตาล และน้ำตาลเข้มจนถึงดำ ตามอายุของฝัก

เมล็ด มีลักษณะเป็นรูปวงรีคล้ายไต ฝักแต่ละฝักมีเมล็ดมากกว่า 10 เมล็ด เมล็ดอ่อนมีสีเขียว เมื่อแก่มีสีน้ำตาล และสีดำตามลำดับ บางเมล็ดอาจมีลาย เมล็ดยาวประมาณ 4.5-7 มิลลิเมตร กว้างประมาณ 3-4 มิลลิเมตร

สรรพคุณของอัญชัน

1.น้ำอัญชันมีส่วนช่วยต่อต้านอนุมูลอิสระในร่างกาย
2.เครื่องดื่มน้ำอัญชันช่วยเสริมสร้างภูมิต้านทานให้ ร่างกายและเพิ่มพลังงานให้ร่างกาย
3.มีส่วนช่วยในการชะลอวัยและริ้วรอยแห่งวัย ประโยชน์ของดอกอัญชันมีส่วนช่วยในการบำรุงสมอง
4.เพิ่มการไหลเวียนเลือด ดอกอัญชันมีฤทธิ์ในการละลายลิ่มเลือด
5.ช่วยป้องกันโรคเส้นเลือดสมองตีบ
6.ช่วยรักษาอาการผมร่วง
7.อัญชันทาคิ้ว ทาหัว ใช้เป็นยาปลูกผม ปลูกขนช่วยให้ดกเดาเงางามยิ่งขึ้น
8.ช่วยลดความเสี่ยงจากการเกิดเส้นเลือดอุดตัน
9.ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดหัวใจอุดตัน
10.ช่วยลดความเสี่ยงจากการเกิดโรคมะเร็งด้วยสารต้านอนุมูลอิสระ
11.ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยที่เป็นโรคเบาหวาน
12.อัญชันมีคุณสมบัติในการช่วยล้างสารพิษและของเสียออกจากร่างกาย
13.ช่วยบำรุงสายตา แก้อาการตาฟาง ตาแฉะ (น้ำคั้นจากดอกสดและใบสด)
14.ช่วยป้องกันโรคต้อกระจก ต้อหิน ตาเสื่อมจากโรคเบาหวาน
15.ช่วยเพิ่มความสามารถในการมองเห็นให้ดียิ่งขึ้น
16.นำรากไปถูกับน้ำฝน นำมาใช้หยอดตาและหู (ราก)
17.นำมาถูฟันแก้อาการปวดฟัน และทำให้ฟันแข็งแรง (ราก)
18.ใช้เป็นยาระบาย แต่อาจทำให้คลื่นไส้ อาเจียนได้ (เมล็ด)
19.อัญชันสรรพคุณใช้รากปรุงเป็นยาขับปัสสาวะ (ราก, ใบ)
20.แก้อาการปัสสาวะพิการ สรรพคุณอัญชันใช้แก้อาการฟกช้ำ
21.ช่วยป้องกันและแก้อาการเหน็บชาตามนิ้วมือ นิ้วเท้า
22.นำมาทำเป็นเครื่องดื่มน้ำอัญชันเพื่อใช้ดับกระ หาย
23.ดอกอัญชันตากแห้งสามารถนำมาชงดื่มแทนน้ำ ชาได้เหมือนกัน
24.ดอกอัญชันนำมารับประทานเป็นผักก็ได้ เช่น นำมาจิ้มน้ำพริกสดๆ หรือนำมาชุบแป้งทอดก็ได้
25.น้ำดอกอัญชันนำมาใช้ทำเป็นสีผสมอาหารโดยให้สีม่วง เช่น ขนมดอกอัญชัน ข้าวดอกอัญชัน
26.ใช้เป็นส่วนผสมในผลิตภัณฑ์ต่างๆ อย่าง ครีมนวดผม ยาสระผม เป็นต้น
27.ประโยชน์ของอัญชันข้อสุดท้ายคือ นิยมนำมาปลูกไว้ตามรั้วบ้านเพื่อความสวยงาม

ประโยชน์อัญชัน

1. สารสกัดหรือน้ำคั้นจากดอกอัญชัน บ้านเรานิยมนำมาใช้มากสำหรับสารสีผสมอาหารที่ให้สีม่วง สีน้ำเงิน และสีครามสวยงาม อาหารที่ใช้ผสมส่วนมากจะเป็นขนม และอาหารหวานต่างๆ ได้แก่ ขนมชั้น ขนมน้ำดอกไม้ และอื่นๆ ส่วนต่างประเทศนิยมสกัดสารแอนโทไซยานินจากองุ่นที่เป็นสารชนิดเดียวกันในดอกอัญชันใช้เป็นสีผสมอาหาร ไวน์ และเครื่องดื่มชนิดต่างๆ

สีน้ำเงินจากดอกอัญชันในสภาวะที่เป็นกรดอ่อน (เติมน้ำมะนาว) จะให้สีม่วงแดง

2. ใช้เป็นส่วนผสมของครีมนวด และยาบำรุงผม เนื่องจากสารในกลุ่มฟลาโวนอยด์ แอนโทไซยานิน และแทนนนิน มีฤทธิ์กระตุ้นรากผม และบำรุงเส้นผม

3. ใช้เป็นส่วนผสมของยาย้อมผม เนื่องจากให้สีน้ำเงินหรือสีม่วงสดใส แต่สีจะไม่ติดทนนาน

4. คนโบราณ นิยมใช้ดอกอัญชันมาขยี้ทาหนังศรีษะทำให้ผมดกดำ ผมงอกใหม่มากขึ้น ป้องกันผมร่วง ใช้ทาคิ้วทำให้คิ้วหนาดำ

5. ดอกนำมาต้มทำน้ำย้อมผ้าได้หลายสี อาทิ สีม่วง สีน้ำเงิน สีชมพู ทำให้ได้สีผ้าสดใสเป็นธรรมชาติ

6. ดอก นิยมนำมาลวกเป็นผักจิ้มน้ำพริก ให้รสหวาน กรอบ อร่อย เนื่องจากมีสารประเภทน้ำตาลอยู่มาก นอกจากนั้น ยังนำมาปรุงอาหารในหลายเมนู อาทิ แกงอ่อม แกงเลียง ดอกอัญชันชุบแป้งทอด เป็นต้น

7. ดอก นำมาคั้นน้ำดื่มหรือที่เรียกว่า น้ำดอกอัญชัน หากเป็นสีน้ำเงินอาจเติมน้ำมะนาวเล็กน้อยเพื่อเปลี่ยนเป็นสีม่วง น้ำที่คั้นให้กรองเอาเฉพาะส่วนน้ำ เติมน้ำตาล และเกลือเล็กน้อยก็จะได้รสที่น่าดื่มขึ้น

8. ลำต้นอัญชันมีลักษณะเป็นเถายาว ตัดบางส่วนของต้นหรือกิ่งแขนงใช้ทำเป็นเชือกรัดสิ่งของ

9. ต้นอัญชันมีดอกสวยงาม สีสด บางครัวเรือนนอกจากจะปลูกเพื่อเป็นยาสมุนไพร และประกอบอาหารแล้ว ยังปลูกเพื่อเป็นไม้ดอกประดับตามริมรั่ว

อ้างอิง:

puechkaset. อัญชัน ดอกอัญชัน และสรรพคุณอัญชัน. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://puechkaset.com/อัญชัน.
นานาสาระเพื่อสุขภาพที่ดี. 27 ประโยชน์ของอัญชัน..อ่านแล้วหันมาปลูกดอกอัญชันกันเถอะ. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=1818379201522278&id=249167131776834&substory_index=0

ภาพประกอบ: http://puechkaset.com

Facebook Comments
  • กาหลง

    กาหลง ชื่อวิทยาศาสตร์ :   Bauhinia acuminata  L. วงศ์ : … …
  • ชุมเห็ดเทศ

    ชุมเห็ดเทศ ชื่อวิทยาศาสตร์ : Cassia alata ( L.) Roxb. ช … …
Load More Related Articles
  • ดีปลี

    ดีปลี ชื่อวงศ์ : Piperaceae ชื่อสกุล : Piper ชื่อวิทยาศ … …
  • ขิง

    ขิง ชื่อวงศ์ : Zingiberaceae ชื่อสกุล : Zingiber ชื่อวิ … …
  • ผักแปม

    ผักแปม วงศ์ Araliaceae ชื่อวิทยาศาสตร์ Eleutherococcus … …
  • กาหลง

    กาหลง ชื่อวิทยาศาสตร์ :   Bauhinia acuminata  L. วงศ์ : … …
  • ขมิ้นชัน

    ขมิ้นชัน ขมิ้น หรือ ขมิ้นชัน ชื่อสามัญ Turmeric ขมิ้น ช … …
Load More By laeng
  • ดีปลี

    ดีปลี ชื่อวงศ์ : Piperaceae ชื่อสกุล : Piper ชื่อวิทยาศ … …
  • ขิง

    ขิง ชื่อวงศ์ : Zingiberaceae ชื่อสกุล : Zingiber ชื่อวิ … …
  • ผักแปม

    ผักแปม วงศ์ Araliaceae ชื่อวิทยาศาสตร์ Eleutherococcus … …
  • กาหลง

    กาหลง ชื่อวิทยาศาสตร์ :   Bauhinia acuminata  L. วงศ์ : … …
  • ขมิ้นชัน

    ขมิ้นชัน ขมิ้น หรือ ขมิ้นชัน ชื่อสามัญ Turmeric ขมิ้น ช … …
Load More In สมุนไพร
Comments are closed.

Check Also

ดีปลี

ดีปลี ชื่อวงศ์ : Piperaceae ชื่อสกุล : Piper ชื่อวิทยาศ … …